Kiến trúc Macao

Thành phố Macao nằm ở phía Nam tam giác châu thổ sông Châu Giang, tỉnh Quáng Đông, cách Quảng Châu 145km, cách Hương Cảng 78km; phía Bắc giáp thành phô Chu Hải, phía Tây giáp Vịnh Chu Hải. Ngoài khu vực bán đảo cúa thành phô, cách 3km vể phía Nam có đảo Thuỷ Tự, nếu đi tiếp 3krn nữa thì có đảo Lộ Hoàn. Tổng diện tích của Macao là 25,3km2 (bao gồm khu vực bán đảo cộng với hai hòn đảo nói trên), dân sô hiện nay là 43 vạn người.
Nếu xét trên bản đồ thế giới rộng lớn, chúng ta phải thừa nhận rằng ở vào khu vực Đông Nam của Trung Quốc, đô thị Hồng Kông cũng như đô thị Macao là hai “yếu tố điểm” rất quan trọng trên bình diện địa lý, kinh tế và giao lưu.
Nếu ta ném viên sỏi xuống mặt nước hồ, thì mặt nước hồ sẽ loang ra những gợn sóng hình vòng tròn đồng tâm, cái tính chất có thể phát huy mạnh mẽ và lan toả ảnh hướng trong một phạm vi rộng lớn kiểu như vậy cũng có thê ví như vai trò quan trọng mang tính chiến lược của Hồng Kông và Macao mà người Anh và người Bổ Đào Nha đã phát hiện ra từ nhiều thế kỷ trước.
Cơ nhiều cách để đến Macao, bằng máy bay từ khắp các nơi trên thế giới, bằng máy bay trực thăng từ Hồng Kông, hoặc bằng đường thủy, lại có thể bằng đường ôtô hoặc xe lửa từ lục đia Trung Quốc và qua cửa khấu giáp với Chu Hải.
Người đến Macao nhiều lúc không kể xiết: tham quan, du lịch, buôn bán, đánh bạc, thư giãn, trao đổi văn hoá và hội thảo quốc tế…
Macao không to rộng như nhiều thành phố trên thế giới, nhưng ấn tượng về kiến trúc đô thị của thành phô này có lẽ không thua kém bất cứ đô thị nào.
Kiến trúc đô thị Macao nên được xem xét trên những bình diện sau đây: Macao như là một trung tâm giao lưu văn hoá Đông – Tày, tính đặc sắc của kiến trúc Macao qua những giai đoạn lịch sử (tiền kỳ: người Bồ Đào Nha xâm chiếm Macao vào giữa thế kỷ XVI và gậm nhấm dần khu vực này; tiếp theo là giai đoạn “dung hợp” (1842 – 1930), sau đó là giai đoạn “trì trệ” (1930 – 1960), tiếp nữa là giai đoạn “tãng tốc” (thập niên 70 và thập niên 80), cho đến gần đây nhất là giai đoạn “phản tỉnh” (từ thập niên 80 cho đến cuối nãm 1999 – là thời điểm Macao trở vể với Trung Quốc để trở thành đặc khu áo Môn).
Dọc theo những dặm dài lịch sử đó, người ta thấy rõ sự biến thiên của kiến trúc cận đại, hiện đại và đương đại Macao.
Có một điểu cần khảng định thêm là ngoài tính chất gặp gỡ Đông – Tây của kiến trúc Macao, kiến trúc Macao còn là một sự kết hợp tuyệt diệu giữa trời, đất và con người. Bên cạnh thiên nhiên lớn là một hệ thống cảnh quan nhân tạo và rất nhiều công trình kiến trúc mang tính biểu tượng. Chính vì vậy, Macao có thê vừa được xem như một thành phố hiện đại, vừa được xem như một thành phố di sản kiến trúc.

Kiến trúc Macao 1

Như một sự tò mò cần được đáp ứng (điểu này cũng có thể xảy ra với nhiều người khác), khách sạn Bồ Kinh ớ Macao (Lisboa Hotel) có hình thức tưởng như không đáng chú ý lắm lại khiến tôi để thời giờ nhìn ngắm. Khách sạn này là một quần thê lớn mà khối chính là một khối trụ tròn, hình thức khá cầu kỳ và diêm dúa. Có thể nó hơi vi phạm nguyên tắc “thống nhất” và “biến hoá” trong tổ hợp kiến trúc, nhưng nó lại “khét tiếng” về mặt đỏ đen cờ bạc, chính vì vậy nó cũng khá “nổi tiếng”. Ớ đây những tay chơi bạc, tương truyền theo phong thuỷ, hoặc theo mê tín không vào Casino bằng cửa chính mà chỉ bằng cửa bên.
Điều thứ hai đáng nói theo tôi là hệ thống giao thông của đô thị Macao rất rõ ràng, khúc triết, tính chất trục rất mạnh, nhờ đó kiến trúc với tính hình học mạnh mẽ của chúng được tôn vinh lên rất nhiều. Cộng thêm là một hệ thống cầu hiện đại, luôn luôn làm tãng giá trị cảnh quan, giá trị mặt nước của Macao. Chiếc cầu thứ nhất là cầu Áo Thuỷ xây dựng nãm 1974 dài 2225m, còn có “mỹ danh” là “Cầu vồng trên mật gương biển”. Chiếc cầu lớn thứ hai xây dựng nãm 1994 có tên là cầu Hữu nghị dài 4700m nối tiếp từ bán đảo Macao ra sân bay quốc tế.
Ấn tượng thứ ba, gắn liền với một đặc trưng quan trọng của kiến trúc Macao mà tôi thấy cần nhấn mạnh là sự cùng tổn tại cúa những nhà hộp có đường nét hình học dứt khoát (Ví dụ tiêu biểu có thể kể ra là Nhà làm việc mới ớ khu vực Điền Hải) với những kiến trúc có hình thù kỳ dị (mà ví dụ tiêu biểu là toà nhà Parking (Gara ôtô nhiều tầng) ớ khu vực Hắc Sa Hoàng.
Về kiến trúc công trình công cộng lớn đương đại, xây dựng trong khoảng năm, sáu năm trở lại đây có các công trình đáng chú ý sau:
– Trụ sở chính của Ngân hàng BNU ở Macao (1997), tác phẩm của OBS Architects Ltd, mà mặt chính lớn nhất được tạo thành bởi một mặt gương cong có chiều cao rất lớn gắn kết với một mặt gương phẳng thấp hơn phản chiếu, nhiều hình ảnh kiến trúc khác ỏ’ phía đối diện của đô thị. Một điều thú vị hơn nữa, là dưới chân toà nhà 15 tầng này là một công trình kiến trúc cổ điển phương Tây 2 tầng nép vào khối nhà cao và làm nổi bật thêm cho sự tân kỳ của nhà Ngân hàng bằng thủ pháp tương phản.
– Toà nhà Chi nhánh chính mới của Ngân hàng Trung Hoa ở Macao (thiết kế: p & T Architects & Engineers Ltd). Một kiến trúc siêu cao tầng và siêu hiện đại, chỉ có khối cửa vào ở phần bệ nhà cao tương đương với 4 tầng là dùng hình thức kiến trúc kiểu truyền thống Trung Hoa.
– Toà nhà Thư viện quốc tế của Trường đại học Macao do Mario Duarte Duque & Teresa Queiroga thiết kế (năm 1999); đây là một quần thể lớn mà ngoài công năng hoàn thiện ra, hình thức kiến trúc và nguyên lý tổ hợp rất được chú ý, có một sự “hô ứng” (vẫy gọi nhau) giữa những đường thẳng và đường cong, giữa những khối dương và khối àm giữa những khối ôvan và những không gian hình hộp, cuối cùng là sự hoà hợp giữa mảng đặc và khối thủng.
Một số công trình kiến trúc công cộng đương đại quan trọng khác có chất lượng kiến trúc cao mà ta có thể kể ra là: Trung tâm bảo vệ sức khoẻ Lap Seac (1991 do Carlos Marreiros thiết kế); Trung tâm vãn hoá Macao (1998, do OBS Architects + Intergaup thiết kế); Câu lạc bộ chơi golf và quần thể khách sạn Westin Resort (do p & T Architects & Engineers Ltd thiết kế), và Sân bay quốc tế Macao (1995).
Ở Macao có một điểm nhấn kiến trúc mà ta không thể không nói đến, đó là toà tháp Macao Tower cao 338 mét do Tập đoàn CCMBECA Design Consultants thiết kế (1999). Đặc điểm kiến trúc của công trình này là sự mảnh mai và thanh tú cộng với sự vững chắc và khoẻ khoắn được thể hiện từ chân tháp, như được chẻ mảnh ra, chuyển “sắc thái” một cách mềm mại và khoan thai, tạo một “nội lực” trong thân công trình rồi chuyền “sức đẩy” lên đến tận đỉnh tháp.
Công tác bảo tồn di sản kiến trúc ở Macao đã gặt hái nhiều thành công và được thế giới chú ý. Rất nhiều công trình kiến trúc lịch sử ở đây được liệt vào danh sách di sản văn hoá thế giới, rất nhiều hội thảo kiến trúc quốc tế về bảo tồn di sản kiến trúc đã được tổ chức ở thành phô này, cho nên có thế coi đày là một tấm gương để nhiều thành phô và nhiều đất nước học tập. Trên bản đồ Macao, ta thấy chi chít những công trình kiến trúc lịch sử được xếp hạng bảo tồn cũng như những quần thể kiến trúc và cảnh quan thiên nhiên đã được xếp hạng ở các cấp độ thế giới cũng như địa phương.