Kiến trúc Bắc Kinh (P1)

Bất cứ một thành phố nào trên thế giới cũng là sản phẩm của sự kết hợp giữa lịch sử, nhân dân, chính trị, kinh tế, văn hoá và hoàn cảnh tự nhiên đặc trưng cua nó. Bắc Kinh cũng không ngoại lệ, dựa trên sự kết hợp đó, đã trở thành một thành phô nổi tiếng thế giới.
Bắc Kinh có lịch sử lâu đời đến 3000 năm, đặc biệt là từ 800 nãm gần đây khi các triều đại phong kiến Trung Hoa trở nên thịnh đạt hoặc tiêu vong, kể từ các thời Kim, Nguyên, Minh, Thanh trở thành Quốc đô thành phố đã để lại những di tích lịch sử xán lạn.
Nằm giữa trung tâm Bắc Kinh, là quần thể Cố cung, với những cung đền lộng lẫy, mái ngói lưu li vàng, nổi bật trên nền trời xanh lam. Bắc Kinh, với những dấu ấn không phai mờ, đang ngày càng được Chính phủ mới tô điểm thêm, về kiến trúc và danh thắng, đã là niềm tự hào lớn lao của nhân dân Trung Quốc. Bên cạnh đó, Bắc Kinh còn tồn giữ những tinh hoa văn hoá khác như hội hoạ, diêu khắc, thư pháp v.v… Bắc Kinh là sự kết tinh bao đời nay, trí tuệ, khát vọng, sáng tạo của nhân dân, là điểm sáng của văn minh Phương Đông.
Từ cổ xưa, Bắc Kinh đã là điểm hội tụ những tuyến đường giao thông thuỷ bộ quan trọng. Nhà Liêu đặt nền móng cho thành phố này vào những nãm 936 – 1153, tiếp theo là hoạt động xây dựng Trung đỏ của nhà Kim ở đây vào những năm 1153 – 1215.
Sau đó, Đại đô nhà Nguyên được xây dựng vào nãm 1264 trên một phần của Bắc Kinh hiện nay; vì xây trên một vùng đất đai bằng phẳng của bình nguyên Hoa Bắc nên có thể tư duy quy hoạch theo một ý đồ hoàn chỉnh.
Đại đô Nhà Nguyên có 3 lớp tường thành, từ trong ra ngoài có Cung Thành (Đại Nội), Hoàng Thành và Đô Thành. Đại đô là biểu tượng của sự kết họp những tinh tuý của kiến trúc Trung Quốc với cách trang trí Mông cổ, Trung Á (tổ hợp không gian mô phỏng đời Bắc Tống và đời Nhà Kim, nội thất trang trí kiểu Mông cổ, Trung Á).
Đến đời Nhà Minh và Nhà Thanh (từ năm 1368 – đến năm 1849), bộ mặt Bắc Kinh thay đổi mạnh mẽ. Bắc Kinh đại diện cho một phong cách quy hoạch tìm đến sự đôi xứng, tính nghiêm chỉnh, mặt bằng có hình một tấm bia lớn có bệ ở phía dưới. Bắc Kinh kế thừa di sản của những đời trước, không ngừng được mở rộng và cải tạo. Những đặc điểm nghệ thuật quy hoạch Bắc Kinh lúc bấy giờ là: đột xuất trọng điểm, nhấn mạnh các yếu tô’ chủ yếu, tổ chức đường sá nghiêm chỉnh, hình khối kiến trúc đồ sộ.
Quần thể Cung điện kiến trúc Cố cung Bắc Kinh là kiệt tác số một của nghệ thuật xây dựng đô thị Trung Quốc. Văn hoá xây dựng đô thị Trung Quốc giàu bản sắc nên khi các thế lực nước ngoài xâm lược vào, đô thị không bị biến dạng.
Từ khi nước CHND Trung Hoa thành lập, Bắc Kinh thay da đổi thịt nhanh chóng. Ngày nay, Bắc Kinh đang trở thành một thành phô có tầm cỡ và như người Trung Quốc nói “Bắc Kinh sẵn sàng mở cửa lớn đón mọi người đến từ khắp nơi trên thế giới”.
Bắc Kinh với tư cách là thủ đô của một đất nước hơn một nghìn triệu dân, đã có những biến đổi về kiến trúc và quy hoạch.
Kiến trúc và quy hoạch Bắc Kinh nhấn mạnh đến tính chất trục. Một trục chính của thành phố chạy dọc từ Bắc xuống Nam, lấy trục trung tâm của quần thể Cố cung làm chuẩn, cắt qua đại lộ Tràng An, cắt qua chính tâm Quảng trường Thiên An Môn, nối tiếp bằng đại lộ Tiền Môn, đại lộ Nam Thiên Kiều và đại lộ Vĩnh Định Môn.
Trong khi đó, trục ngang của thành phô’ là đại lộ Tràng An, chạy từ Đỏng sang Tây, là đại lộ dài nhất thế giới. Quy hoạch giao thông ở Bắc Kinh, ngoài những tuyến đường trực giao, chủ yếu đưa vào bốn đường vành đai, mà những vành đai phía ngoài đều chạy trên cao (đặt trên cột), với những đầu mối giao thông lập thể thuận tiện, đẹp mắt.
Bắc Kinh đã mở rộng gấp nhiều lần, nhưng tâm điểm của thành phố vẫn là Thiên An Môn và Quảng trường Thiên An Môn. Thiên An Môn là cửa chính môn của hai triều đại Minh, Thanh, được khởi công xây dựng vào năm 1417, dưới hình thức một khối bệ lớn son màu đỏ có 5 cửa tò vò cuốn tròn, bên trên xây dựng một toà thành lầu có 9 bước gian, cột đỏ ngói vàng, phía trước và phía sau có một đôi “hoa biểu”, một hình thức cột có điêu khắc công phu. Trước Thiên An Môn có con sông nhỏ Kim Thuỷ Hà, với 5 chiếc cầu xây dựng bằng đá Hán Bạch Ngọc.
Ngày 1-10-1949, trên Thiên An Môn, Chủ tịch Mao Trạch Đông đọc tuyên bô thành lập nước CHND Trung Hoa trước 30 vạn người Trung Quốc tụ hội tại Quảng trường. Kể từ lúc đó, Thiên An Môn trở thành biểu tượng của Trung Quốc. Cửa Thiên An Môn cao 34,7 mét, khối bệ lớn được xây bằng gạch kích thước lớn, mỗi viên gạch nặng 24kg. Ngày nay, Thiên An Môn mở cửa cho quần chúng và cho khách tham quan vào thăm, kể cả việc có thể lên tham quan thành lầu.
Quảng trường Thiên An Môn là Quảng trường của Trung tâm Bắc Kinh, với diện tích 40 ha, đây là Quảng trường rộng nhất thế giới; phía Bắc giáp Thiên An Môn, ớ giữa có Bia kỷ niệm Anh hùng Nhân dân, phía Nam có Nhà tưởng niệm Mao Trạch Đông và cửa Chính Dương Môn.
Phía Đông Quảng trường là Bảo tàng lịch sử và Bảo tàng Cách mạng Trung Quốc, phía Tây quảng trường là Đại lễ đường Nhân dân. Rất nhiều sự kiện quan trọng của Nhà nước Trung Quốc đã gắn bó với sự có mặt của Quảng trường Thiên An Môn.
Bắc Kinh hiện nay có 10,8 triệu dân. Những năm gần đây, sự “bùng nổ xây dựng” đã tạo cho thành phô’ những cao ốc vãn phòng, những khu ở cao tầng và thấp tầng sang trọng, những hệ thống khách sạn quốc tê’ cao cấp. Tuy không tránh được có một sô’ khu vực bị phá đi để xây mới, nhưng nhiều nét đặc trưng của kiến trúc truyền thống Bắc Kinh vần giữ lại được, đó là việc tồn tại của các ngõ nhỏ (hu tong – hồ đồng), nơi đây có những người dân của cộng đồng phường phô’ sống trong những ngôi nhà xinh xắn bốn mặt khép kín gọi là nhà kiểu “Tứ hợp viện”.
Một trong những khu kiến trúc mới ở Bắc Kinh gây ấn tượng nhiều cho khách đến thăm là khu vực Á Vận Thôn và khu vực thể dục thể thao Á vận hội. Khu vực Á Vận Thôn là một khu vực có diện tích lớn bao gồm nhiều công trình công cộng, trung tâm thương nghiệp, cửa hàng ăn uống, nhiều khách sạn, có nhiều nhà ở cao tầng. Những ngôi nhà tháp ở đây vươn lên thanh thoát, có phân vị đứng và phân vị ngang, bố trí cửa sổ ở mặt ngoài họp lý tạo thành các đơn thể kiến trúc giàu sức biểu hiện. Tính nhịp điệu của quần thể ở đây được nhấn mạnh để tạo hiệu quả mĩ cảm cho không gian kiến trúc khu vực.