Stupa ở Sanchi

Sanchi nằm trên một ngọn đổi phía bắc cao nguyên Deccan. Trên đồi này có ba bảo tháp: bảo tháp thứ nhất là “Đại bảo tháp”, bảo tháp thứ hai xây dựng khoảng năm 110 trước Công nguyên cùng với một ít tác phẩm điêu khắc thuộc cuối thời kỳ Shunga; bảo tháp thứ ba nhỏ hơn từ cuối thế kỷ I trước Công nguyên và thế kỷ I sau Công nguyên. Hình ảnh chung của cả ba bảo tháp là: một gò đất đối diện với núi đá, được bao bọc bởi lớp vữa xtueô trắng, hầu hết được sơn son thiếp vàng. Trên đỉnh của gò đất có một hàng rào chấn song nhỏ bao quanh chiếc dù theo đường viền hình vuông. Chiếc dù có ba phần nằm trên tượng trưng cho ba khía cạnh của Đạo Phật – Phật, Pháp và Tăng.
Một con đường bao quanh gò đất để khách hành hương có thể làm nghi lễ đi vòng quanh bảo tháp theo chiều kim đồng hồ. Nó là biểu tượng của con đường Đời sống quanh ngọn núi Vũ trụ. Bao quanh cả con đường nghi lễ và gò đất là một hàng rào nhọn có bốn chiếc cổng nằm ở bốn hướng.
Đại bảo tháp (Mahastupa) ở Sanchi được xây dựng bởi vua Ashoka. Đến thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên thì được tôn tạo lại thành một dinh thự đồ sộ hình bán cầu. Hình vòm của mái tượng trưng cung trời. Bên trong đại bảo tháp chứa đựng một phần di cốt của Đức Phật ngọc Xá Lợi – Saria.
Bốn cổng ra vào (Torana) có những chi tiết, hình điêu khắc khá giống nhau. Trẽn mỗi chiếc cổng trình bày những cảnh tượng về cuộc đời của Đức Phật hoặc tiền kiếp của ngài, hoặc những biểu tượng được kết hợp với Phật giáo; những câu chuyện dân gian đầy thú vị với những đạo lí đơn giản, Đức Phật có lúc hiện thân là một con người hoặc một con thú. Những hình điêu khắc này mang đến cho người xem một bức tranh hấp dẫn của văn hoá rừng rậm và truyền thuyết dân gian.
Chi tiết nổi bật của những rầm chìa (Shalabhanjika) trên chiếc cổng phía đông của đại bảo tháp là hình tượng nữ thần sinh sản. Một tay tượng nắm một cành cây, còn tay kia cuốn chặt vào giữa hai cành cây; gót chân trái của bà ta tựa vào gốc cây. Đó là nghi lễ thổi theo nghi lễ hôn nhân truyền thống của người trinh nữ và cây. Mặc dù theo chức năng, bức tượng không chống đỡ cho bất cứ vật gì, nhưng là một sự mô phỏng theo sự xây dựng bằng gỗ.
Một cảnh trong tập “Túc sanh truyện” được khắc chạm nổi bằng đá, cao khoảng 76,2cm, nằm ở phần trên của chiếc cột phía Nam thuộc cổng phía Tây của Đại bảo tháp Sanchi. Bức tranh được đóng khung bên dưới bằng một hàng rào chấn song, ở hai cạnh hai bên là những dây leo cuộn trên. Giữa bức tranh là một con sông chảy từ trên cùng xuống tận cùng phía bên phải. Nội dung của bức tranh nổi kể về kiếp làm khỉ Chúa của Đức Phật. Một lần có một bầy khỉ bị các cung thủ vua xứ Varanasi tấn công, vị Phật tương lai đã biến thành chiếc cầu bắc ngang sông để bầy khỉ đi qua. Nhưng con khỉ cuối cùng lại là Devadatta, người anh em họ độc ác của khỉ Chúa, nó đã làm gãy lưng của vị Phật tương lai. Vua xứ Varanasi cho người tắm rửa cho khỉ Chúa, xức dầu thơm và cho mặc quần áo, sau đó cho khỉ Chúa đến diện kiến nhà vua. Đức vua hỏi lí do tại sao khỉ Chúa lại dùng thân mình bắc cầu cho lũ khỉ. Vị Phật tương lai đã trả lời vì đó là hạnh phúc của người.