Một nhà học giả Italia đã từng nói: “Nếu trước đây, thế giới thường hướng tầm nhìn của mình về kiến trúc phương Tây, thì hiện nay, thế giới đang hướng về kiến trúc phương Đông” (Giáo sư Luigi Gazzola, Trường Đại học Tổng hợp Roma, trích Báo cáo đề dẫn tại Hội thảo quốc tế Văn hóa Kiến trúc ở Nam Kinh, Trung Quốc, tháng 11/2004). Thế giới phương Tây gần đây đang nhấn mạnh sự nguy cơ toàn cầu mà họ gọi là 3P (Poverty: sự nghèo đói, sự cạn kiệt tài nguyên, Pollution: Ô nhiễm môi trường, Population: Sự bùng nổ dân số).
Nền kiến trúc hiện đại phương Tây, và tất nhiên là cả phương Đỏng, đang “toàh cầu hóa” về sử dụng văn hóa phong thủy, một số khu vực, nếu trước đây có “vô tình” thì nay đã “hữu ý” và sự “vô thức” đang biến thành sự “nhận tri”.
Có nhiều vấn đề đặt ra ở đây, vấn đề khẳng định Phong Thủy là một phạm trù văn hóa, vấn để sự liên quan giữa Phong thủy với các ngành khoa học, kỹ thuật, khoa hộc tự nhiên và khoa học xã hội và nhân văn, vấn để mối liên hệ tương giao giữa kiến trúcxận – hiện đại và phong thủy.
Nguy cơ 3P mà chúng tôi đề cập đến ở trên liên quan đến sinh thái học, môi trường học, đến kiến trúc và đô thị bển vững, mà lạ thay, Phong thủy lại gắn bó với những bộ môn này và giải quyết được một số vấn để đang tồn tại của quá trình phát triển của xã hội.
Trong cuốn “văn hóa Phong thúy Trung Quốc” của tác giá Cao Hữu Khiêm, do Nhà xuất bản Đoàn kết, Trung Quốc, xuất bản 2004, người viết – khi nói đến định nghĩa Phong thủy, đã nhắc lại một buổi phỏng vấn Ông của Đài phát thanh Bắc Kinh ngày 22- 10-1993 như sau:
– Người hỏi: Thưa Cao tiên sinh, xin ngài giải thích cho hàm nghĩa của hai chữ “Phong Thủy”
– Trả lời: về nguồn gốc của hai chữ “Phong – Thủy”, chúng ta không thể không nói đến ký hiệu cùa hai chữ đó, về mặt văn hóa chúng có những ý nghĩa tượng trưng, chỉ xét riêng vể mặt công năng, trong Phong thủy học có “Lý luận tàng phong” và “Lý luận đắc thủy”, hai lý luận này yêu cầu nơi ở phải ở vào vị trí tránh được gió, lại phải gẩn nguồn nước. Chữ “Phong Thủy” đến từ hai cái đó. Tất nhiên, để thỏa mãn công năng “Tàng phong”, “Đắc thủy”, nói chung Phong thủy học yêu cầu nơi đặt nhà về mặt cấu trúc nên “bối sơn y thủy”. Như vậy không những mỹ quan đẹp đẽ mà cuộc sông cũng rất tiện lợi.
Tác giả cũng cho rằng nói đến “Phong thủy” có nhiều nguồn liên hệ ngay đến sự mê tín, nhưng đi sâu nghiên cứu, sẽ thấy hai khái niệm này “không cùng đắng cấp”.
Thật ra, Phong thủy mang nội hàm vãn hóa và tư tưởng triết học Phương Đông, nó ra đời căn cứ trên sự đăc sắc của tư duy văn hóa truyền thống Trung Hoa là “Thiên nhân hợp nhất”. Nếu mổ xẻ kỹ hơn, ta nên thấy được cái kiểng ba chân “Thiên – Địa – Nhàn” mà vững vàng, mà hòa hợp thì cuộc sống của con người sẽ dể chịu hơn nhiều.
Các nhà nghiên cứu Nhật Bản cho rằng: “Khoa học cho rằng, nếu ánh nắng, thông gió không tốt sẽ ảnh hưởng tới cơ nãng thân thê sẽ không khỏe, nhưng không thể chỉ bằng việc giải thích như vậy mà làm cho con người tin phục, thực ra, vẫn còn có sự tồn tại của một loại lực thần bí lớn lao, đó là sự chi phối của “khí” là cái mà ta thường coi nhẹ”.
“Khí” ở đày – có tính chất và quy luật của nó (tức là “lý” của nó) được gọi là “đạo”. Một nhà học giả phương Tây viết: “Phong thủy là một khoa học chuẩn” của cố đại Trung Quốc, là kiến trúc học cảnh quan của cổ đại Trung Quốc (Joseph N.H).
Có những cái mà ta chưa biết nhưng không có nghĩa là nó không tồn tại.
Thời hiện đại, vì sự phát triển mạnh mẽ của nó, ngay khi có những lý luận mới về thông tin học, điều khiển học, hệ thống luận, kiến trúc sinh thái học, kiến trúc môi trường học,… thì sự hỗn dung của các luận thuyết của các bộ môn này cũng không giải quyết được nhiều vấn đề nếu không có sự “trở về”.
Và vì vậy, đã có nghiên cứu đi đến kết luận rằng: “Phong thủy thực tế là một môn khoa học tự nhiên tổng hợp giữa Địa lý học, Khí tượng học, Sinh thái học, cảnh quan học, Đô thị học và Kiến trúc học”.
Chatlay trong cuốn “Khoa học và Văn Minh Trung Hoa” cũng viết: “Phong thủy là nghệ thuật hòa hợp đạt được từ địa khí có xuất sứ từ khí quyển vũ trụ – nơi chôn trong gian ở giữa thế giới người sống và người chết”.
Khái niệm “Địa lý”, khái niệm “Trường” ở đây rất rộng: Địa lý học nhân văn, Địa lý học nhân sinh, Địa lý học hành vi Tâm lý học môi trường, Trường tâm lý và Địa lý học Y khoa. Và Địa lý học cũng chỉ là một trong ba khoa học rường cột của Phong thủy học, hai khoa học chủ chốt khác là Thiên văn học và Khoa học Nhân thể.
Có một nhà kiến trúc tiền phong, đó là kiến trúc sư lớn nhất thế kỷ XX Le Corbusier, mà người ta đã hiểu lầm và lên án quan điểm của ông “Nhà là cái máy để ở”, thật ra, có thể ông không nghiên cứu Phong thủy nhưng ý niệm của ông đã “lướt qua bên sườn” môn Phong thủy học.
Đào Uyên Minh treo ấn từ quan trở về với “điền viên” và “sơn thủy” rõ ràng là một sự “trở về” sớm nhất.
William Morris và các nhà trí thức, kiến trúc sư Anh tiến bộ thời cận đại, với tâm trạng nhớ tiếc phong cảnh trữ tình thời Trung thế kỷ, cũng là một sự “trớ về với nhiên nhiên” nhưng đã không làm được gì nhiều.
Thật ra, không ít kiến trúc sư lớn Phương Tây đã bị mê hoặc bởi thiên nhiên và lối sống phương Đông, ta nên ghi nhận là Frank Lloyd Wright đã thiết kế Tòa biệt thự trên thác (Falling Water) ở Bear Run, Mỹ sau khi thực hiện khách sạn Hoàng Gia ở Tokyo Nhật Bán.
Tòa nhà Viện nghiên cứu Năng lượng mặt trời thuộc trường Đại học Stuttgart Đức (Hysolar Research Institute, University of Stuttgart, 1987, Benish và Partner thiết kế), mô hình phương án kiến trúc đỉnh núi Hồng Kông (1983) và một số tác phẩm kiến trúc Trạm cứu hỏa ở Đức (1983), Thụy Sĩ (1985) và Tòa nhà Information Pavilion ờ Landesgartenschau (1999) của Zaha Hadid, đểu là những “tuyến đa nghĩa” (Polyline) lượn sóng hoặc có hình dáng khí động học. Frank o. Gehry cũng từng chịu ảnh hướng của “những nét chữ cuồng thảo của Thư pháp Trung Hoa” hay “vẻ đẹp đậm nhạt của tranh phong cảnh Hàn Quốc”.
Dấu ấn của tư tưởng “sùng bái tự nhiên”, cách phân tích Mỹ học, Khoa học, Nhân học, Tinh thần học và Triết học theo quan điểm “trời đất, phong cảnh hài hòa với con người” có thể dễ dàng nhận ra trong bút pháp và tác phẩm của các kiến trúc sư nổi tiếng
phương Tây, từ Modennism (Trào lưu hiện đại) đến Neo – Modennism (Hiện đại mới), từ High-Tech (Công nghệ cao) đến Deconstruction (Kiến trúc Giải tỏa kết cấu), đặc biệt ta thấy những đường nét của các kiến trúc sư Deconstructivist đầy sức mạnh của “khí vận”.
Song song với sự “trở về với thiên nhiên” là sự “trở về với sự thật”, và việc tiến tới “sự hài hòa âm dương”.
Werner Blasser trong cuốn “Nhà ở Tứ hợp viện Trung Quốc” đã viết: “Âm dương chính là một hệ thống liên kết ký hiệu, nó cấu thành sự lý giải trật tự và tỷ lệ văn hóa”.
Âm dương ở đây chính là mối quan hệ hình nền và sự thay đổi cho nhau vai trò của hình và của nền.
Rõ ràng là quan niệm cơ bản và tư tưởng văn hóa truyền thống phương Tây, trong cách nhận định tự nhiên, thế giới quan và nhân sinh quan đang có sự chuyển dịch, và những biến đổi này là tất yếu, và về một số phương diện nào đó thì thang máy, điều hòa, ánh sáng điện… chỉ giải quyết được một số vấn đề về cuộc sống vật chất. Nhất là hiện nay, “mưa thuận gió hòa”, đang mâu thuẫn với “thiên tai, bão lụt”, và còn cả “động đất, sóng thần” nữa.
Chặng đường nghiên cứu Phong thủy học, trước mắt chúng ta, còn là một chặng đường dài. Tất nhiên là phải bài trừ mê tín, nhưng vẻ đẹp của các mặt Triết học, Toán học, Khoa học và Nghệ thuật của Phong thủy sẽ lộ ra nếu ta biết phát hiện.