Trong nền kiến trúc Cận đại Hà Nội. có hai máng chính là máng kiến trúc nhà công cộng và mảng kiến trúc nhà ở Trong kiến trúc nhà công cộng ớ Hà Nội, có rất nhiểu trào lưu như chủ nghĩa Tân cố diẻn. kiên trúc Phuc hưng, kiến trúc Chiết trung và kiến trúc Hiện đại, chúng ta rất dề nhận ra các đặc điếm và giá trị cúa chúng.
Trong khuôn khổ bài nghiên cứu này chúng tỏi chí muôn đế cập đến chủ để nhà biệt thự Hà Nội. đế qua phân tích có thế thây dươc những giá trị cùa các ngôi biệt thự ớ Hà Nội và đánh giá đúng tầm quan trọng của chúng Đã có một thời kỳ chúng ta thiếu hiểu biết, bàng quan với những công trình kiên irúc Pháp đã xây dựng ớ Hà Nội Gần đây đã có cách nhìn mới hơn và toàn diên hơn vé kiến trúc nhà công cộng Pháp thời kỳ 1883 – 1945 và kiến trúc nhà biệt thư Pháp thời k\ 1900 1945 Hiện nay Hà Nội có khoảng
gấn 1000 ngôi nhà kiểu biệt thư và ktếu hàng phổ xây dựng trong nửa đầu thế ký XX. Có nhiều công trình còn tốt và có giá trị cẩn bao tồn.
Việc đáu tiên phân tích các xu hướng chú vèu cúa những ngôi nhà biệt thự ớ Hà Nội đê tìm ra những giá trị cúa chúng, theo các nha nghiên cứu và theo ý kiến cúa chúng tôi. nhà biệt thự ớ Hà Nội có những phong cách sau đây:
– Phong cách Tân cổ điến chủ nghĩa, trong phong cách này có phong cách Tân cố điến truyển thông (hay là Tân cố điến lịch sứ), phong cách Tán cố điến duy lý và phong cách Tân cổ điến hiên đai
– Phong cách kiên trúc địa phương Pháp mà chú yếu có nguồn góc ớ các tỉnh miền Bác nước Pháp như Bretagne Normandie và ớ miền Tây nước Pháp như Aquitaine.
– Phong cách kiến trúc Hiện đại chú nghĩa là những công trình chịu ánh hướng của trào lưu hiện dại Pháp và châu Âu những năm 1920 – 1930.
– Phong cách kiến trúc Đông Dương xuất xứ từ sự tìm tòi của một sô’ kiến trúc sư xuất sắc có tư tưởng tiến bộ và kiến trúc sư Việt Nam tốt nghiệp Trường cao đẩng Mỹ thuật Đông Dương.
– Phong cách kiến trúc hỗn hợp, có nguồn gốc từ sự kết hợp giữa những tinh túy cứa kiến trúc Pháp và kiến trúc việt nam.
– Ngoài ra còn có một số xu hướng khác có những tìm tòi cách tân như xu hướng dùng một sô’ chi tiết của kiến trúc Trung Quốc, xu hướng tìm tòi thể hiện tính chất dàn tộc và hiện đại cho kiến trúc Việt Nam, cuối cùng là những tòa biệt thự không theo một phong cách nào cả mà chỉ sao chép và góp nhặt một sô’ chi tiết của các trào lưu khác để cấy ghép vào ngôi nhà của mình một cách phóng tác và tự do, không theo một khuôn phép nào cả.
Những công trình tiêu biểu nhất của chủ nghĩa cổ điển duy lí là nhà biệt thự sô’ 22 phô’ Tôn Đản và nhà biệt thự sô’ 30 đường Điện Biên Phủ. Các công trình này có xu hướng mặt đứng hoàn toàn đối xứng. Mặc dù mặt bằng không đối xứng để nhấn mạnh sự trang trọng và bề thế. Phần giữa nhà luôn luôn có một khối nhô ra. Mái thường là mái bằng, có riềm mái hình băng ngang hoặc riềm mái dùng những con tiện. Cũng có khi, trong tòa nhà ở phần giữa có một hiên thoáng để nhấn mạnh phần trung tâm của ngôi nhà.
Trong loại nhà thuộc phong cách cổ điển, có một loại biệt thự ở Hà Nội thuộc dòng trào lưu phong cách đê’ chế (trong các đời hoàng đê’ Louis ớ Pháp). Hai công trình tiêu biểu của kiến trúc phong cách đê’ chê’ ở Hà Nội là tòa nhà sô’ 58 đường Trần Hưng Đạo, biệt thự ở khu vực Hồ Tây. Toàn bộ các công trình loại này toát lên một sức mạnh do sự giàu có về trang trí và sự phong phú của những họa tiết. Có người đã so sánh những biệt thự loại này với những tòa biệt thự đẹp nhất được xây dựng ớ Anh dưới triều Victoria hoặc những biệt thự đẹp nhất được xây dựng ở Torino Italia vào nứa sau thế kỷ XIX.
Ở Hà Nội có những tòa biệt thự chủ nghĩa Tân cổ điển thuần túy, nhưng các hình thức của nó được xử lý rất nhẹ nhàng mà vẫn hòa hợp với vẻ đường bệ và vững chắc. Những chi tiết như dãy cột, cửa vòm cửa sổ chia làm hai phần và một vọng lâu có hình cuốn tròn đểu được thiết kế rất duyên dáng và trang nhã, chứng tỏ chủ nghĩa cổ điển thuần túy ở Hà Nội đã được đổi mới chút ít để tạo cho công trình một dáng vẻ nhẹ nhàng. Công trình tiêu biểu của chủ nghĩa Tân cổ điển hiện đại là ngôi nhà 57 Nguyễn Du. Công trình này có nguồn gốc từ trào lưu kiến trúc ỏ Pháp từ cuối thế kỷ XVIII. Công trình vẫn nhấn mạnh sự đối xứng nhưng ngược lại có hình thức nhẹ nhàng do có một hàng cột cuốn thanh mảnh và nổi bật.

Các xu hướng trong việc hình thành và phát triển kiến trúc nhà biệt thự kiểu pháp ở Hà Nội 1

Đối với các biệt thự kiểu phong cách địa phương Pháp, quy mô lớn của hệ thống mái không chỉ có hai phần mái như nói ở trên nữa mà nó còn có cả một hệ thống nhiều mái, trong đó có những tháp nhỏ có độ đốc lớn làm cho tòa nhà rất bể thế. Có thể gọi loại nhà kiểu này là loại nhà nửa lâu đài. Thông thường loại nhà này cao 3 tầng, có rất nhiều phòng và quy mô rất lớn. Ví dụ như biệt thự sô’ 9 đường Chu Văn An. Một ví dụ tiêu biểu khác là biệt thự sô’ 9 đường Thanh Niên, là một mẫu nhà sao chép theo kiểu nhà ở miền Bắc Pháp, vùng Normandie. Ngôi nhà vừa mang tính chất địa phương dân gian lại vừa mang tính chất nửa lâu đài với những nét đặc trưng lãng mạn. Đây là một trong những ví dụ tiêu biểu của người Pháp mong muốn sao chép càng giống ngôi nhà của mình ở Pháp càng tốt.
Chúng ta vừa điểm qua xu hướng cổ điển mới và xu hướng phong cách địa phương Pháp trong kiến trúc biệt thự Hà Nội, đầu thê’ kỷ thứ XX.

Về hình thức mái ta thấy biệt thự kiểu hiện đại có hai loại mái là hình thức mái bằng bêtông và hình thức mái dốc lợp ngói. Loại biệt thự hiện đại kiểu mái dốc có những ví dụ tiêu biểu hơn cả là tòa biệt thự số 25 đường Hùng Vương (do kiến trúc sư Cerutti và kiến trúc sư Tạ Mỹ Duật thiết kẽ), biệt thự số 67 đường Nguyễn Du (do kiến trúc sư Tạ Mỹ Duật thiết kế) và tòa biệt thự số 54 đường Nguyễn Du. Loại mái dốc trong nhà biệt thự kiểu hiện đại thường có độ thoải lớn, trừ cái mái ra các thành phần khác của ngôi nhà đều tuân thủ nguyên tắc của trào lưu hiện đại.
Gần như phát triển song song với trào lưu hiện đại còn có trào lưu kiến trúc Đông Dương. Thủ lĩnh của trào lưu này là Emest Hébrard và Arthur Kruze. Tiêu biểu nhất trong loại hình biệt thự kiểu kiến trúc Đông Dương là tòa biệt thự sô 46 đường Trần Hưng Đạo. Các kiến trúc sư Việt Nam lúc đó cũng đi tìm tòi theo xu hướng này, mà các kiến trúc sư đại diện là Tạ Mỹ Duật với biệt thự số 27 đường Nguyễn Đình Chiểu, là Ngô Huy Quỳnh với biệt thự số 84 đường Nguyễn Du và kiến trúc sư Nguyễn Gia Đức với biệt thự số 1 phố Bích Câu.
Hai xu hướng kiến trúc quan trọng và phát triển vào loại muộn nhất so với các xu hướng khác là trào lưu hỗn hợp và trào lưu kết hợp trong kiến trúc tính dân tộc và tính hiện đại.
 xu hướng phát triển lên từ xu hướng kiến trúc Đông Dương và xu hướng lãng mạn, “Phong cách mang tính dân tộc và địa phương Pháp” là loại xu hướng đầu tiên.
Đặc điểm và ý nghĩa của các công trình biệt thự Pháp ở Hà Nội có tầm quan trọng rất lớn khiến chúng ta phải lưu tâm bảo tồn. Các khu phố của thực dân Pháp đã có một cái tên riêng, đó là “Khu phố cũ” trong “Khu phố lịch sử” Trải qua hơn 50 năm, các tòa biệt thự Pháp ớ Hà Nội đã trở thành các văn vật. Ở khu vực Đông Nam Á không có một thành phố nào có đầy đủ những phong cách kiến trúc Pháp và châu Âu như thành phố Hà Nội. Ý nghĩa lịch sử của các khu phố kiểu Pháp ở Hà Nội, trong thời gian hiện tại không chỉ hạn chế trong phạm vi Hà Nội, mà còn có ý nghĩa rất lớn đối với Việt Nam. Vì vậy để bảo tồn khu vực kiến trúc biệt thự Pháp ở Hà Nội nói riêng và bảo tồn toàn bộ kiến trúc Pháp nói chung chúng ta phải có những biện pháp, quy chế, chính sách và kĩ thuật bảo tồn, phải tiếp tục nghiên cứu và ban hành thành quy chế để thực hiện.